Kübra ÜLKÜ

Kübra ÜLKÜ

İSLAMİ

LUGAT ÜZERİNE NOTLAR KELİME

24 Eylül 2018 - 00:00 - Güncelleme: 24 Eylül 2018 - 09:54


İbn Arabî Rahmetullahi Aleyh’e göre ''kelime'', Arapça "yara izi" demektir. Ağzımızdan çıkan kelimeler muhatabımızda iz bırakır, yara açar.
Sadece bu mu? Dahası var;
“Kader söyledikleriniz ile müvekkeldir. O yüzden söylediğiniz kelimeleri güzel seçin ve dikkat edin!.”(İmam Mâturidî)
Antik Mısır'dan dilin önemine dair bir şiir:
"Güçlü olmak istesen söz ustası ol:
Dil, yiğit elindeki kılıç gibidir.
İyi konuşan daha merttir iyi döğüşenden.
Dize getiremezler yüreği cerbezeli olanı.
İyilikle, adaletle hüküm sürer
Atalar dilini güzel konuşan"
Atalar dilini güzel konuşmak yerli yerinde sarfetmek ne de önemlidir cidden. Tabi bunun için önce kullandığımız kelimenin ihtiva ettiği manayı bilmek gerek. Günlük hayatta sıklıkla kullanılan iki kelimedir “Merhaba ve Eyvallah” peki ama nedir hangi manaları içerir belkide çoğumuz bilmeden kullanırız bu kelimeleri. Bunlar ve diğer bir-iki ayrı kelime üzerine ufak bir analiz yapalım öyleyse..
MERHABA
Peygamber Efendimiz ‎ﷺ, selamdan sonra merhaba derdi. 
Ümmü Hani (r.anha) rivâyete göre şöyle demiştir: 
Mekke fethi yılında Peygamber ‎ﷺ’e gittim, yıkanır durumda buldum. Fatıma bir örtü ile o’nu örtmekte idi. Ümmü Hani dedi ki: Selam verdim, Rasûlullah ‎ﷺ: “Kimdir o” buyurdu. Ben de: “Ümmü Hani” dedim. Bunun üzerine: “Merhaba Ümmü Hani” buyurdular. (Tirmizî)
“merhaben ve ehlen” veya “ehlen ve sehlen” tabirleri, yabancı bir muhite giden bir kimseye, “kendini burada yabancı hissetme; burası sana ev halkı gibi yakınlık gösterecek insanların bulunduğu, işlerini kolaylıkla halledebileceğin, kendini yakın hissetmen gereken bir yerdir”
EYVALLAH 
Eyvallah, üç ayrı kelimeden oluşan Arapça bir cümle. ‘Ey’ veya ‘-iy’, ‘evet, tabii’ demektir. 
Vav’la beraber “Eyva” şeklinde kullanıldığında ‘aynen öyle, tastamam’ gibi demektir. 
İçinde geçen lafzatullah sebebiyle eyvallah’ın alelade kullanmamalıdır. 
Belki de gündelik Arapçada "eyvaa" olarak ifade edilmesi bundan kaynaklanıyordur.
Şuda var ki bazen çirkin bir şekilde Arap kardeşlerimizi alaya almak kastıyla, “ayvaa” diyerek taklit edenler  esasında Allah lafzı düşürülerek bizdeki eyvallah’ın Araplardaki söyleme tarzı ile alay etmiş oluyorlar farkında olmadan. 

Eyvallah, Hakk'la kabul ettik, Hakk'tandır... Allahaısmarladık, hoşça kalın, teşekkür ederim, evet, öyle olsun gibi anlamlarda da kullanılır.

TASAVVUF’TA EYVALLAH
“Eyvallah’ın Tasavvuftaki istilahi manasıyla , ‘Hakla kabul ettik, haktandır’ demektir. Bu sebeble eyvallah, sufîyyede hemen hemen her halde zikredilir, bir virddir adeta.
Her tecelli eden, mademki Cenab-ı Hakk’ın takdiri ve muradıyladır, o halde hakla kabul ettik, eyvallah. 
Şu anda anlayabildiğime, yahut sonra idrak edeceğim irfana şimdiden eyvallah. 
Nitekim Mevlânâ Celaleddin-i Rumi (kds)’nin oğlu Sultan Veled bu manayı şöyle dile getirir:
“Bize ne irs-ı peder, ne servet ü ne cah kalmıştır,
Şuûr-ı hikmete karşı bir eyvallah kalmıştır.” 
"Bizlere babamızdan maddi bir miras, büyük bir servet ve makam kalmadı.
Bizlere kalan (bunlardan çok daha kıymetli, bizleri evvelkilerin mevkiine erdiren) Hakk’ın hikmet tecellilerini eyvallahla karşılama hali kalmıştır."

ECDAT
 Arapça kökenlidir. Ced/cet (cedd) kelimesinin çokluk hâlidir. Cetler, babalar, dedeler, atalar demektir.
İMZA
Arapça kökenli “mazi” ve “imza” kelimeleri, birbiriyle akraba. Bir işin altına, ancak tamamlandığında yani “mazi” olduğunda “imza” atılır.
BELEŞ-BEDAVA
“Beleş nereye görürsen yerleş” derler
Beleş, Arapça "bir şeysiz, karşılıksız" anlamındaki "bilâ-şey"den. Beleş olmuş. 
Bedava için ise iki makul görüş vardır. Biri bâd-ı hevâ yani havadaki rüzgar gibi, bedelsiz. 
Bâd-âver yani rüzgarın sürükleyip getirdiği.

İSTİFA ETMEK
 "istifa etmek" kelimenin kökeni Arapça "afv" sözcüğüdür aslen "affını istemek, özrünü beyan etmek" demektir.

DEYİM
Bizde  "para parayı çeker" şeklinde söylenen deyimin aslı:
"el-Kelâm yecurru'l-kelâm"
"söz sözü çeker"
Söz sözü öekti valhasıl ama iyi ki çekti değil mi? Bunlar çok hoş bilgiler. Zaman zaman böyle  kelime, deyim vs dilimiz ile alakalı bilgilerin paylaşımlarına devam edelim. Farkındaysanız Akaid,Tefsir, hadis, tasavvuf,tarih derken edebiyat derslerinde başladık sizinle, haydi bakalım hayra vesile oluruz inşaallah...

YORUMLAR

  • 0 Yorum